تبلیغات
دیار بالا گریوه - عروس را بازوی آز با خود برد

دیار بالا گریوه

سرزمین مردان وشیر زنان ازاده

 

عروس را بازوی آز با خود برد

 

نوشته شده توسط:سیاوش هزاردستان

همه چیز  با یک جدل آغاز می شود که فروکش آن جز با قربانی شدن الهه صلح امکان پذیر نیست، این است "خون بس"

 اقوام و طایفه ها در گوشه و کنار کشور در دل فرهنگ های عمومی آن هر کدام دارای باورها و آداب و رسوم  خاص هستند که به آن پاره فرهنگ می گویند. این پاره فرهنگ ها  شامل آداب و رسوم در ارتباطات اجتماعی، روابط فردی، ازدواج و مراسم سوگواری و سایر تشریفات و رسم های جاری می شود. یکی از این پاره فرهنگ ها خون بس یا خون صلح است. که در میان عشایر لر، کرد، بلوچ، ترکمن، بختیاری، قشقایی، خراسانی، عرب و عشایر آذری و حتی به نوشته جلال آل احمد عشایر عرب عراقی، اردنی، سوری، و مراکشی قابل ردیابی است.

در فرهددر دهخدا خون  بس بر آنچه که موجب بند آمدن خون از زخمی شود، فدیه قتل، خون بها، دیه خون بس کردن، دیه قتل شدن، از قصاص عفو کردن آمده است. اما در عرف هرگاه در اثر نزاعی میان دوطایفه قتلی واقع شود، خانواده قاتل مجبور است دختری از خانواده خود یا طایفه را به عقد وازدواج فردی از خانواده مقتول درآورد تا از خون  ریزی بیشتر جلوگیری شود. در فرهنگ بختیاری به آن "خون کالات" و اعراب به آن "فصل" می گویند. بسیاری از ریش سفیدان محلی بر این باورند که ریشه خون بس به عصر جاهلیت بر می گردد و توسط عبدالمطلب جد پیامبر اسلام بنیان نهاده شده است. ریشه این ماجرا هم به ذبح پسر عبدالمطلب یعنی عبدالله بر می گردد که خون بهای او صد شتر تعیین شده بود.

به علت زندگی قومی وطایفه ای اگر منازعه و خصومتی به قتل منجرشود و حتی دادگاه به زندان و قصاص حکم کند این خصومت هم چنان ادامه خواهد داشت تا به صورت خون بس و محلی خاتمه پیدا کند. خون بس کنش اجتماعی بین سه گروه : طایفه مقتول، طایفه قاتل، بزرگان و ریش سفیدان است.

از نظر ریش سفیدان باید دختری به خانواده قاتل داده شود و در این جاست که مرگ بساط عروسی را بر پا می کند. زن در این نقش از دیدگاه پراگماتیستی دارای دو جنبه ی متضاد است، سیمایی دو گانه دارد، از یک سو تحت فشار آداب و رسوم طایفه ای تن به ازدواج می دهد و خود قربانی می شود و از سوی دیگردر راستای حفظ و وحدت جامعه عشایری عمل می کند.

در اعراب خوزستان چهار زن به عنوان دیه داده می شود،  یک زن به خانواده مقتول و سه زن دیگر به بقیه طایفه تعلق می گیرد. در عشایر بختیاری و لر در ازای هر مقتول یک زن به علاوه زمین وپول پرداخت می شود. در اعراب زنی که به عنوان خون بس می رود "فصیله" نام دارد و مظلوم ترین زن جامعه عرب است که در نظام عرب جایگاه پستی دارد. وی به جز غذا خوردن حق دیگری ندارد. حق طلاق، شیربها ندارد و تنها از طرف شوهر برای او مهریه ای تعیین می شود.در خون بس ممکن است دختری که به خون بها می دهند حتی یک ساله باشد و متعهد شوند وقتی به سن بلوغ رسید او را به عقد خانواده مقتول درآورند.

شاید در ناف بر کردن خانواده فرد باشد که برای او تصمیم می گیرند اما در خون بس طایفه مقابل است که تصمیم گیرنده است که کدام دختر باید به زنی کدام پسر درآید. در این جا حقوق زن نادیده گرفته می شود، زن بدون آن که گناهی مرتکب شود مجازات می شود و به جرمی ناکرده به زندگی  تن می دهد که خود در آن هیچ نقشی ندارد. ازدواج های اجباری غیر انسانی ترین کار در خون بس است.

آیا این خشونت علیه زنان نیست؟ بر اساس تعریف مجمع عمومی سازمان ملل متحد خشونت علیه زنان را هرگونه عمل خشونت آمیز که بتواند منجر به آسیب فیزیکی، جنسی یا روانی زنان بشود تعریف کرده است که شامل «تهدید به کارها و اعمال اجبار و سلب مستبدانه آزادی چه در اجتماع وچه در زندگی شخصی می شود» اعلامیه رفع خشونت علیه زنان در سال 1993 بیان می کند که این خشونت ممکن است توسط افرادی از همان جنس، اعضای خانواده و حکومت اعمال شود.

به نظر میرسد که از دلایل  توسل جستن به این رسوم یکی باورهای پوسیده در مورد اجرای مجازات ومحاکمه توسط خود و بی توجهی به قانون است که محاکمه و مجازات با هم توسط یک خانواده اجرا می شود بدون آنکه واقعیت در نظر گرفته شود. و شاید بتوان گفت جامعه ای که نمیتواند نهاد های مدرن را به کار اندازد و در چارچوب ساخت سنتی عمل می کند و انواع محرومیت اجتماعی وضعف موسسات ونهادهایی که اداره امور عمومی را در دست دارد سبب شود که افراد نتوانند اعتماد کنند و ترجیح دهند که خود اقدام کنند.

خون بس از ضروریات حفظ کیان قبیله و قوم در عرصه بیابان وکوه ودشت بوده است، جایی که نه مامور حفظ نظم و امنیتی وجود داشته و نه دادگاه ومدعی العمومی! حال چه دلیلی دارد که این رسم را در جامعه بازتولید کرد؟  بر آن مانور داد و توسط خود  اجراکنندگان قانون مورد تایید قرار گیرد؟ در جامعه ای که در حال گذار از جامعه ای سنتی به نو می باشد وقومیت های بسیاری در آن است بعضی از آداب و رسوم باعث شده که اینگونه رفتارها و خشونت ها مانع رشد فکری و اجتماعی مطابق جامعه جدید شود.

واکنون چه اطلاعی در دست است از تعداد دخترانی که از کودکی برای خون صلح انتخاب شدند، بزرگ شدند، دارای فکر شدند اما در نهایت برای جلوگیری از خونریزی دوباره و شاید برای مانع شدن از مرگ مردی دیگر تن به ازدواجهای اجباری دادند واینجاست که باید فریاد برآورد کیست که مگذارد این بار عروس را به تحفه ی برادر کشی کل بکشند...!

سی پریسک"

مطلب فوق از دوست خوبم پ بیرانوند به وبلاگ ارسال شده است